Symptoombestrijding vs. Oorzakelijke oplossing: Het verschil tussen Pathogenese en Salutogenese

We zijn gewend geraakt aan een 'pleistercultuur'. Heb je een klacht? Zoek een diagnose, bestrijd het symptoom en ga weer door. Het is een logische aanpak als je snel van je pijn af wilt, maar het is zelden de weg naar blijvende vitaliteit. Door enkel te focussen op wat er 'mis' is, zien we de bron van echte gezondheid over het hoofd.

‍

Twee verschillende vertrekpunten

De traditionele geneeskunde is grotendeels gebouwd op pathogenese. "Pathos" betekent ziekte. De focus ligt hierbij volledig op het bestuderen van wat ons ziek maakt: Welke spier is gespannen? Welke bacterie veroorzaakt de infectie? Hoe onderdrukken we dit specifieke symptoom? Het is een systeem dat briljant is in het redden van levens bij acute noodgevallen, maar het schiet vaak tekort bij chronische klachten waarbij de oorzaak dieper ligt dan een aanwijsbaar defect.

Salutogenese doet exact het tegenovergestelde. "Salus" betekent gezondheid. In plaats van te vragen: "Waarom word je ziek?", stelt salutogenese de fundamentele vraag: "Wat creëert gezondheid?"

‍

De kamer-metafoor: Waarom symptomen niet het echte probleem zijn

James Clear beschrijft dit principe in zijn boek Atomic Habits met een ijzersterke metafoor die perfect uitlegt waar het misgaat in onze huidige aanpak van gezondheid. Stel je voor dat je een rommelige kamer hebt en je stelt jezelf het doel om deze op te ruimen. Als je de energie vindt om dit te doen, heb je een schone kamer—voor nu. Maar als je dezelfde gewoontes aanhoudt die de rommel veroorzaakten, zit je binnen de kortste keren weer tegen exact dezelfde troep aan te kijken.

‍

Je behandelt een symptoom zonder de oorzaak aan te pakken. Een resultaat behalen (zoals het tijdelijk onderdrukken van pijn) verandert je leven alleen op de korte termijn. We denken dat we onze resultaten moeten veranderen, maar de resultaten zijn het probleem niet. Wat we écht moeten veranderen, zijn de systemen die die resultaten veroorzaken.

‍

Jouw levensstijl is het systeem

Wanneer we dit vertalen naar ons welzijn, is de conclusie simpel maar confronterend: chronische symptomen zijn vaak de 'output' van je huidige levensstijl. Als je kampt met aanhoudende vermoeidheid, darmklachten of rugpijn, dan zijn dat de resultaten van het systeem waarin je leeft. De traditionele weg van symptoombestrijding probeert het resultaat (de pijn) weg te poetsen, maar laat het systeem (je dagelijkse keuzes, stressniveau, voeding en beweging) ongemoeid. Je ruimt de kamer op, maar je blijft een 'sloddervos' in je gewoontes. Het gevolg? De klachten keren onherroepelijk terug, vaak zelfs heviger dan voorheen.

‍

Fix de input, de output volgt vanzelf

Om blijvend te verbeteren, moeten we stoppen met het managen van de uitkomst en beginnen met het herontwerpen van het systeem. Salutogenese nodigt je uit om naar de input te kijken:

• In plaats van maagzuurremmers (resultaat), kijk je naar je stressmanagement en voedingspatroon (input).
• In plaats van telkens een massage te boeken of pijnstillers te slikken voor je stijve onderrug (resultaat), kijk je naar het gebrek aan variatie in je beweging gedurende de werkdag. Je rug is niet 'stuk', hij reageert simpelweg op een systeem dat 8 uur per dag in dezelfde statische zithouding wordt gedwongen (input).
• In plaats van ontstekingsremmers te nemen (resultaat), kijken we naar je voeding (input). We vermijden een teveel aan suiker en bewerkte voeding die zorgt voor een continu 'laaggradig' ontstekingsniveau in je lichaam.

‍

Wanneer je de input herstelt door een levensstijl te bouwen die gezondheid ondersteunt, hoef je de symptomen niet meer te 'bestrijden'. Ze verdwijnen simpelweg omdat het systeem ze niet langer produceert.